System równoważny czasu pracy jest to system organizacji czasu pracy polegający na ograniczeniu zastosowania sztywnej ośmiogodzinnej normy dobowej czasu pracy. W odróżnieniu od systemu podstawowego, w którym czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy (art 129 §1 k.p.), ten typ umożliwia zastosowanie zróżnicowanych norm dobowych czasu pracy, a następnie ich uśrednienie.
Polecamy eBook - Czas pracy w przykładach
Kodeks pracy wprowadza różne typy równoważnego czasu pracy , w każdym z nich odmiennie określone zostały dopuszczalne granice zwiększenia dobowej normy czasu pracy.
Możemy więc wyróżnić:
- typowy równoważny system czasu pracy,
- równoważny system czasu pracy zatrudnionych przy dozorze urządzeń lub w
częściowym pozostawaniu w pogotowiu do pracy,
- równoważny system czasu pracy pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych,
- system równoważny pracowników zatrudnionych w skróconym tygodniu pracy.
Typowy równoważny system czasu pracy, dopuszcza wydłużenie dobowego czasu pracy do 12 godzin, w maksymalnie jedno miesięcznym okresie rozliczeniowym. Przedłużony dobowy wymiar czasu powinien być równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w inne dni, bądź dniami wolnymi od pracy(135 § 1 k.p.). Dopuszczalne jest jednak, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wydłużenie okresu rozliczeniowego do trzech miesięcy(135 § 2 k.p.). W przypadku prac uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy może być przedłużony nawet do 4 miesięcy (135 § 3 k.p.). Wprowadzenie równoważnego systemu czasu pracy musi mieć uzasadnienie, do przesłanek uzasadniających jego wprowadzenie należy zaliczyć rodzaj pracy lub jej organizację.
Odmiennie sytuacja wygląda w przypadku równoważnego system czasy pracypracowników zatrudnionych przy dozorze urządzeń lub w częściowym pozostawaniu w pogotowiu do pracy. System ten dopuszcza wydłużenie dobowej normy do 16 godzin, przy jedno miesięcznym okresie rozliczeniowym. Takie rozwiązania uzasadnione są pracą polegającą na dozorze urządzeń lub związana z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy. Przy czym pojęcie czynności polegających na dozorze nie jest tożsame z pojęciem pozostawania w częściowym pogotowiu do pracy. Czynności polegające na dozorze będą stanowiły rodzaj pracy, dozór urządzeń to praca polegająca przede wszystkim na doglądaniu urządzeń i maszyn, kontrolowaniu ich stanu, dokonywaniu bieżących, drobnych napraw. Natomiast częściowe pozostawanie w pogotowiu nie jest świadczeniem pracy. Pozostawanie w pogotowiu do pracy oznacza zachowywanie pełnej gotowości do pracy, zarówno fizycznej jak i psychicznej , a nie jej faktyczne wykonywanie. Pomimo to okres oczekiwania wliczany jest w czas pracy. W związku z dopuszczeniem ponad dwukrotnie wyższej normy czasu pracy , pracownikowi przysługuje, bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracownik ma prawo do odpoczynku odpowiadającego długości przepracowanego czasu (art.136 § 2 k.p.).
Równoważny system czasu pracy pracowników zatrudnionych przy pilnowaniumienia lub ochronie osób, pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych wprowadza możliwość przedłużenia czasu pracy w systemie równoważnym do 24 godzin na dobę, przy czym okres rozliczeniowy nie może być dłuższy niż 1 miesiąc(art. 137 k.p.). Ponadto w przypadkach szczególnie uzasadnionych okres rozliczeniowy może być przedłużony do trzech miesięcy( art.135 § 2 k.p.) . Dodatkowo w przypadku prac uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy może być przedłużony nawet do 4 miesięcy (art.135 § 3 k.p.). Pracownikom bezpośrednio po każdym okresie wykonania pracy w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy, przysługuje odpoczynek przez czas odpowiadający co najmniej liczbie przepracowanych godzin, niezależnie od odpoczynku przewidzianego w art. 133 k.p (art. 136 § 2 k.p.).System równoważny pracowników zatrudnionych w skróconym tygodniu pracy
umożliwia skrócenie tygodnia pracy w zamian za przy zwiększenie wymiaru dobowego czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca ( Art. 143 k.p.). Jest to bardzo dobre rozwiązanie dla pracowników nie będących w stanie pogodzić pracy w podstawowym systemie czasu pracy z innymi obowiązkami (np. rodzinnymi, szkolnymi, dodatkowym zajęciem). Z racji tego iż możliwość zastosowania tego systemu, nie jest warunkowana specyfiką pracy, wprowadzony może być tylko na wniosek pracownika. Pracodawca nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku. Jeżeli jednak uwzględni wniosek pracownika, ma obowiązek zorganizować czas jego pracy w taki sposób aby nie nastąpiło zmniejszenie wymiaru pracy. W związku z tym należy zauważyć iż jest to narzędzie uelastyczniające czas pracy w interesie pracownika.
